|
|
| W informacji wykorzystano
materiały publikowane w internecie przez C.I.O.P.,
I.T.B., gdzie można znaleźć pełną informację
źródłową. Zachęcamy do lektury: Bezpieczeństwo
pracy 4/2004, str. 11. |
| Spis treści: |
|
| ZASTOSOWANIA |
| |
| ZABEZPIECZANIE |
|
| ZDROWIE |
|
|
| OGÓLNIE |
Azbest jest nazwą handlową i
odnosi się do sześciu minerałów włóknistych
z grupy serpentynów (chryzotyl) i amfiboli
(krokidolit, amosyt termolit, aktynolit i
antofilit). Minerały te źle przewodzą ciepło
i są względnie odporne na działanie czynników
chemicznych.
Azbest znany jest ludzkości od kilku tysięcy
lat. Nazwa ta wywodzi się z języka greckiego
i oznacza "niewygasający". Starożytni
Grecy stosowali go bowiem do wyrobu knotów
w lampach oliwnych. Jego szerokie stosowanie
rozpoczęło się w wyniku rewolucji przemysłowej
w ostatnich 100 latach.
Największe znaczenie przemysłowe ma azbest
serpentynowy (chryzotylowy), tworzący cienkie
żyły w serpentynitach, o giętkich włóknach
(do 0,1 ľm grubości), odpornych na działanie
czynników chemicznych, wysokich temperatur
oraz ścieranie, a także źle przewodzących
ciepło i elektryczność. Główne złoża występują
w: Kanadzie, Federacji Rosyjskiej (Ural),
USA, RPA, Zimbabwe oraz na Cyprze.
Azbest amfibolowy używany do wyrobu tkanin
ogniotrwałych, okładzin ciernych szczęk hamulcowych,
farb ogniotrwałych, materiałów izolacyjnych
oraz niepalnych materiałów budowlanych. Azbest
amfibolowy wykazuje dużą kwasoodporność. Jest
znacznie mniej rozpowszechniony w przyrodzie,
w większych ilościach występuje w: RPA, Zimbabwe
i Mongolii.
Trzy z minerałów azbestowych powszechnie stosowano
w handlu:
- krokidolit, "azbest niebieski"
należący do grupy amfiboli, najbardziej szkodliwy,
rakotwórczy i mutagenny - najwcześniej wycofany
z użytkowania w latach 80 - tych,
- amosyt, "azbest brązowy", należący
do grupy amfiboli, o szkodliwości pośredniej
między krokidolitem i chryzotylem, nie spotykany
w wyrobach produkcji polskiej, stosowany w
wyrobach europy zachodniej, często w formie
tynków i natrysków ogniochronnych,
- chryzotyl "azbest biały" - przedstawiciel
grupy serpentynu, - najczęściej z azbestów
stosowany w produkcji wyrobów azbestowo -
cementowych oraz popularnych wyrobów tkanych
i przędz termoizolacyjnych.
‹ powrót do góry |
| |
| BUDOWNICTWO |
Azbest stosowano w wyrobach
budowlanych powszechnego użycia: eternit,
czyli płyty faliste azbestowo-cementowe o
zawartości 10-13% azbestu do pokryć dachowych,
płyty prasowane - płaskie o zbliżonej zawartości
azbestu, płyty KARO - dachowe pokrycia lub
elewacje, rury azbestowo-cementowe wysokociśnieniowe
(krokidolit) i kanalizacyjne, stosowane także
jako przewody wentylacyjne i dymowo-spalinowe
(zawartość azbestu ok. 22%), kształtki azbestowo-cementowe
oraz elementy wielkowymiarowe, stosowane w
budownictwie ogólnym i przemysłowym (płyty
azbestowo-cementowe płaskie wykorzystywane
w lekkich przegrodach ścian warstwowych i
wbudowane w płyty warstwowe prefabrykowane
- PW3/A, PŻ/3W i PŻW 3/A/S) (zawartość azbestu
10 - 16%).
Azbest mógł być stosowany w budownictwie wszędzie
tam, gdzie potrzebna była podwyższona odporność
ogniowa i zabezpieczenia ogniochronne elementów
narażonych lub potencjalnie narażonych na
wysoką temperaturę (klapy przeciwpożarowe,
ciągi telekomunikacyjne, tablice rozdzielcze
elektryczne, węzły ciepłownicze, obudowa klatki
schodowej, przejścia kabli elektrycznych,
przewodów ciepłowniczych i wentylacyjnych
między stropami, zabezpieczenia elementów
stropowych i ściennych strychów, piwnic, dróg
ewakuacyjnych, konstrukcji stalowych). Azbest
stosowano także w tkaninach wygłuszających
hałas. Wyroby z azbestem projektanci dobierali
indywidualnie do obiektów, z uwzględnieniem
wymagań przeciwpożarowych.
‹ powrót do góry |
| |
| ENERGETYKA |
Azbest stosowano w elektrociepłowniach
i elektrowniach, w obmurzach kotłów (jako
izolacje termiczne w formie sznurów i tektur
na uszczelnieniach dylatacji podgrzewaczy
powietrza), a także w uszczelnieniach urządzeń
poddanych wysokiej temperaturze, w zaworach,
wymiennikach ciepła, w izolacjach tras ciepłowniczych
(jako płaszcze azbestowo-cementowe lub azbestowo-gipsowe).
Wyroby zawierające azbest umiejscowione są
w:
- kominach o dużej wysokości (dylatacje
wypełnione sznurem azbestowym),
- chłodniach kominowych (płyty azbestowo-cementowe
w zraszalnikach i w obudowie wewnętrznej
chłodni),
- chłodniach wentylatorowych (w obudowie
wewnętrznej chłodni),
- rurach odprowadzających parę, zraszalnikach
itp. (w formie izolacji cieplnej ze sznura
azbestowego).
‹ powrót do góry |
| |
| TRANSPORT |
Azbest stosowano do termoizolacji
i izolacji elektrycznych urządzeń grzewczych
w elektrowozach, tramwajach, wagonach, metrze
(maty azbestowe w grzejnikach i tablicach
rozdzielni elektrycznych), w termoizolacji
silników pojazdów mechanicznych, w uszczelkach
pod głowicę, elementach kolektorów wydechowych
oraz elementach ciernych - sprzęgłach i hamulcach.
Powszechnie stosowano azbest w kolejnictwie,
w przemyśle lotniczym i stoczniowym, np. w
statkach, szczególnie w miejscach narażonych
na ogień, wymagających zwiększonej odporności
na wysoką temperaturę.
‹ powrót do góry |
| |
| PRZEMYSŁ CHEMICZNY |
Z azbestu wykonane są przepony
stosowane w elektrolitycznej produkcji chloru.
Ponadto azbest występuje w hutach szkła (np.
w wałach ciągnących).
‹ powrót do góry |
| |
| PROGRAM USUWANIA AZBESTU |
Rada Ministrów zaakceptowała
"Program usuwania azbestu i wyrobów
zawierających azbest stosowanych na terytorium
Polski".
"Program usuwania azbestu i wyrobów
zawierających azbest stosowanych na terytorium
Polski" powstał w wyniku:
a.przyjęcia przez Sejm rezolucji z 19 czerwca
1997 roku w sprawie programu wycofywania
azbestu z gospodarki, w której Radę Ministrów
zobowiązano do opracowania stosownego dokumentu;
b.realizacji ustawy z 19 czerwca 1997 roku
o zakazie stosowania wyrobów zawierających
azbest oraz odpowiednich aktów wykonawczych
do niej;
c.potrzeby oczyszczenia kraju z azbestu
oraz wyrobów zawierających ten surowiec.
Na terenie naszego kraju znajduje się 15.466
tys. ton wyrobów zawierających azbest, w
tym 14.866 tys. ton płyt azbestowo-cementowych,
600 tys. ton rur i innych wyrobów azbestowo-cementowych.
Usuwanie dużych ilości wyrobów zawierających
azbest jest procesem długotrwałym i wymagającym
znacznych nakładów finansowych, dlatego
w projekcie programu założono 30 letni (2003-2032)
okres realizacji tego zadania.
Program ma być elementem krajowego planu
gospodarki odpadami, w tym niebezpiecznymi,
oraz programów ochrony środowiska na szczeblu
wojewódzkim, powiatowym i gminnym. Założono,
że w perspektywie długofalowej realizacja
programów ochrony środowiska i celów nakreślonych
w programie usuwania azbestu będzie następować
w ramach przedsięwzięć zaplanowanych w Narodowym
Planie Rozwoju (NPR).
Celem programu jest:
- oczyszczenie terytorium Polski z azbestu
oraz usunięcie stosowanych od wielu lat
wyrobów zawierających ten surowiec;
- wyeliminowanie negatywnych skutków zdrowotnych
u mieszkańców Polski, wywołanych stosowaniem
azbestu;
- sukcesywna likwidacja oddziaływania
azbestu na środowisko i doprowadzenie
do spełnienia wymogów ochrony środowiska;
- stworzenie odpowiednich warunków do
wdrożenia przepisów prawnych oraz norm
postępowania z wyrobami zawierającymi
azbest, stosowanych w Unii Europejskiej.
Zadaniem programu jest określenie warunków
sukcesywnego usuwania wyrobów zawierających
azbest.
Składowiska odpadów
Rozwiązanie problemu unieszkodliwiania azbestu
i wyrobów zawierających ten surowiec, składowanych
na istniejących i nowo powstałych składowiskach,
umożliwi wdrożenie Dyrektywy Rady 1999/31/WE
w sprawie składowania odpadów.
Przewidywana objętość odpadów (zawierających
azbest), które będą wymagały składowania:
a) w latach 2003-2012 - 4 431 648 m3;
b) w latach 2013-2022 - 5 055 015 m3;
c) w latach 2023-2032 - 3 175 158 m3.
Powyższe dane dotyczą odpadów składowanych
w pakietach.
Szacunkowe koszty realizacji programu oraz
źródła jego finansowania w ciągu 30 lat
Realizacja programu ze środków:
a) publicznych - 821,15 mln zł, w tym:
- budżet państwa - 65,15 mln zł;
- budżety jednostek samorządu terytorialnego,
fundusze ekologiczne - 711,00 mln zł;
- fundusz pracy - 45,00 mln zł;
b) prywatnych - 47 198,00 mln zł;
c) zagranicznych - 212,85 mln zł.
Środki z PHARE-2003 otrzymają tylko beneficjenci
przygotowani do złożenia odpowiednich wniosków
w terminach wynikających z procedur funduszu.
Uzyskanie środków z Europejskiego Funduszu
Rozwoju Regionalnego będzie możliwe tylko
dzięki uwzględnieniu w odpowiednich programach
operacyjnych. Środki z Funduszu Spójności
będą mogły otrzymywać duże projekty inwestycyjne
o wartości nie niższej niż 10 mln euro.
Szacunek spodziewanych dochodów z realizacji
programu w okresie 30 lat
Spodziewane korzyści dla:
a) budżetu państwa - 9 989,15 mln zł,
b) funduszy ekologicznych i samorządów terytorialnych
- 1 566,00 mln zł.
Łącznie będzie to 11 555, 15 mln zł. Pozabudżetowe
korzyści z realizacji programu oszacowano
na 123 000 mln zł.
‹ powrót do góry
|
| |
| OCENY |
Podczas sporządzania "oceny"
(patrz - zakładka obowiązki) lub wobec planowanych
remontów w budynku, w którym znajdują się
wbudowane wyroby zawierające azbest, należy
mieć świadomość jakie czynności albo wyroby
i ich szczególna konfiguracja w obiekcie,
stwarzają ryzyko uwolnienia do powietrza pyłów
azbestu . Są to np.:
nieumyślne, nieświadome uszkadzanie mechaniczne
wspomnianych wyrobów podczas adaptacji, remontów
i modernizacji (np. okablowanie, usuwanie
ścianek działowych itp),
usuwanie lub próby zabezpieczenia, tych wyrobów
zwłaszcza w sposób niewłaściwy.
Niewłaściwa eksploatacja wyrobów, lub zmiana
sposobu eksploatacji wyrobów, powodująca ich
drgania, tarcie, (szczególnie zagrożone destrukcją
są wyroby w obiektach o konstrukcji niesztywnej),
wibracje przenoszone na wyroby z azbestem,
pochodzące od: pracy maszyn, wind, także niekorzystne
dla budynku sąsiedztwo dróg obciążonych ciężkim
transportem, transport szynowy, metro itp.
Poddanie wyrobów z azbestem silnym ruchom
powietrza, wywołanym pracą maszyn (np. wentylatory,
odkurzacze).
Uszkodzenia eksploatacyjne wyrobów zawierających
azbest oraz starzenie się ich oraz zły stan
techniczny, w tym uszkodzenia mechaniczne,
spękania powierzchni, wyszczerbienie krawędzi,
korozja chemiczna, biologiczna, termiczna,
wilgotnościowa powodują zmiany (osłabienie)
spoiwa wyrobów, co objawia się np. obecnością
wykwitów, złuszczeń wyrobów, śladami drobnego
pyłu na podłodze w miejscu zastosowania wyrobów
(z widocznymi fragmentami uszkodzonych wyrobów
a nawet masywnych wiązek włókien azbestu).
Ogólnie przyjmuje się, że wyroby będące w
dobrym stanie "technicznym" nie
wykazujące objawów zużycia, uszkodzenia, starzenia
się, można eksploatować "bezpiecznie",
jeśli : - kompetentnie i rzetelnie wykonana
"ocena wyrobów", zgodnie z Rozporządzeniem;
wyroby są prawidłowo eksploatowane (zgodnie
ze swoim przeznaczeniem i zgodnie z zaleceniami
dotyczącymi użytkowania wyrobów azbestowych),
a ponadto są one pokryte powłoką zabezpieczającą.
W przeciwnych okolicznościach polecane jest:
podjęcie "prac naprawczych" - rozumianych
jako: zabezpieczenie wyrobów odpowiednimi
preparatami (wgłębnie penetrującymi), hermetyczna
zabudowa wyrobów lub ich całkowite usunięcie.
Wśród sposobów eliminacji zagrożeń, które
przewiduje się dla budynków z wyrobami azbestowymi,
wyróżnia się więc następujące główne kierunki
działań:
1.Całkowite usunięcie wyrobów. "Usuwanie
wyrobów zawierających azbest" nie może
być "zasadą", wyborem stosowanym
jako rozwiązanie "ogólne" dla wszystkich
sytuacji (ze względów ekonomicznych a także
ograniczonych możliwości gospodarowania i
składowania odpadów). Polecane byłoby zatem
"rozłożenie" tego sposobu postępowania
w czasie.
2.Pomalowanie czyli impregnowanie wyrobów
z azbestem. Pomalowanie wyrobów odnosić się
może wyłącznie do wyrobów we względnie dobrej
kondycji technicznej. Polecane może być np.
dla tych wyrobów, które mogą przenieść dodatkowe
zwiększenie ciężaru, których powierzchnia
jest czysta lub może być odczyszczona i może
przyjąć powłokę ochronną. Metodą tą powinny
być objęte wyroby azbestowo - cementowe, będące
w dobrym stanie "technicznym" w
obiektach, które nie wymagają termo - modernizacji.
Opisywane postępowanie jest rozwiązaniem tymczasowym,
które na ogół nie wymaga kosztownych technik,
jednocześnie "przesuwa" ono problem
"azbestu" w czasie a nie rozwiązuje
go całkowicie, gdyż wyrób azbestowy pozostaje
w budynku, zobowiązując właściciela do okresowych
przeglądów ("ocen") tego wyrobu.
3.Stosowanie barier pyłowych ze ścianek działowych
oddzielających hermetycznie wyroby z azbestem
od otoczenia. Rozwiązanie to podobnie jak
"b" jest doraźnym zmniejszeniem
zagrożeń, przesuwa ono problem w czasie, umożliwiając
eksploatację obiektu bez kosztownych prac
specjalistycznych polegających na usuwaniu
wyrobu. Ma ono większe zastosowanie w obiektach
przemysłowych W Polsce na ogół nie jest ono
popularne.
‹ powrót do góry |
| |
| ZABEZPIECZANIE |
Zgodnie z obowiązującymi w Polsce
przepisami do zabezpieczeń wyrobów budowlanych
zawierających azbest powinny być stosowane
środki impregnujące, które uzyskały aprobatę
techniczną ITB (Wymagania dla tych środków
zostały ostatnio uzupełnione i zebrane w formie
opracowanych dokumentów;
ZUAT-15A/1.12/2002 "Wyroby do zabezpieczania
elewacyjnych i dachowych płyt azbestowo-cementowych
w istniejących obiektach budowlanych".
ZUAT-15A/1.13 "Wyroby do zabezpieczania
zawierających azbest elementów istniejących
obiektów budowlanych (z wyjątkiem elewacyjnych
i dachowych płyt azbestowo-cementowych)".
Jeżeli płyty a-c są nieuszkodzone i ich powierzchnia
nadaje się do malowania bez uprzedniego czyszczenia,
czyszczenie bowiem powoduje uwolnienie do
atmosfery niewyobrażalne ilości włókien azbestowych,
można zabezpieczyć je malowaniem farbami akrylowymi
np. firmy ATLAS, która oferuje 120 kolorów
farby akrylowej Arkol E. Taka sytuacja jednak
zdarza się rzadko bowiem przeważnie płyty
a-c są uszkodzone i nadają się tylko do zdemontowania.
Jest to okazja do poprawienia warunków termicznych
budynku. Do ścian można przymocować izolację,
może to być styropian w systemie np. ATLAS
STOPTER albo też wełna mineralna w systemie
np. ATLAS ROKER.
Środki impregnujące mają różną wydajność i
przeznaczenie. Zwrócić uwagę należy na fakt,
że niektóre z nich, o małej paroprzepuszczalności
nie powinny być stosowane, np. na elewacje
w warunkach, gdy obiekt jest przeznaczony
do stałego zamieszkania i posiada przegrody
cieplne pokryte elewacją z płyt azbestowo-cementowych.
Zbyt mała paroprzepuszczalność powodować będzie
zawilgocenie izolacji cieplnej i szereg niekorzystnych
zjawisk, jak np. spadek izolacyjności przegrody,
możliwość rozwoju mikroorganizmu, itp. Producenci
w aprobatach technicznych ITB, zazwyczaj podają
(lub podawać winni) zastosowanie wyrobu impregnacyjnego,
lecz faktycznie nie wszystkie aprobaty techniczne
wymienionych środków posiadają szczegółową
informację o zakresie stosowania.
‹ powrót do góry |
| |
| SZACUNKOWE KOSZTY |
Koszty prac renowacyjnych firm
warszawskich, wahają się w pewnym przedziale
uznanym za średni według poniższej kalkulacji,
np.:
Malowanie dachów eternitowych (firma KAPIS
- usługa za 1 m2 = 8,00 zł + ok. 25,00 zł
(koszt farby impregnującej). Oczyszczenie
elewacji, dwukrotne malowanie środkiem Dupa
Grunt (aprobata ITB) - 37 zł/m2
Rozbiórka dachu eternitowego: 12,00 - 14,00
zł/m2.
Transport do składowiska specjalistycznego,
np. Trzemeszno (300 km) - 7,50 zł /1 km, przy
ładunku pow. 10t, 5,50 zł - przy ładunku do
10t.
Hermetyzacja odpadu, oznakowanie (worki foliowe
i znaki o zawartości azbestu) - 400,00 zł
za 1 tonę odpadu.
Składowanie na składowisku (Trzemeszno) 1t
- 900,00 zł przy mniejszych ilościach odpadów,
przy stałej umowie przez rok i ilości odpadu
20 - 40 t. miesięcznie za 1t. / 700,00 zł,
przy ładunku 100t - 400,00 zł za tonę (w tym:
300 zł wliczono opłatę środowiskową - 300/tona).
Całkowity koszt usunięcia i unieszkodliwienia
np. elewacji czy pokrycia dachowego - 30 -
35 zł/m2.
Koszty malowania (zabezpieczania) wyrobów
są porównywalne z ich usuwaniem.
Wspomniane koszty mogą ulegać istotnym wahaniom,
w zależności od warunków realizacji prac,
np. malowanie czy usuwanie wyrobów z poziomu
parteru - ok. 17 - 20 zł/ m2.
Podobny koszt może być kalkulowany, jeśli
nie są stawiane rusztowania. Przy konieczności
postawienia rusztowania koszt wzrasta do ok.
37 zł/ m2. Przy wysokich budynkach nawet 50
zł/ m2.
Docieplenie metodą lekką-mokrą z użyciem styropianu
na budynkach 3-4 piętrowych - kosztuje ok.
90 - 110 zł/ m2.
‹ powrót do góry |
| |
| RODZAJE AZBESTÓW |
Wśród wielu minerałów o pokroju
włóknistym, mogących stanowić niewątpliwe
zagrożenie dla zdrowia, 6 z nich posiada skłonność
do tworzenia długich włókien, o elastyczności
umożliwiającej ich tkanie. Minerały te objęto
ogólną nazwą "minerałów azbestowych".
Trzy z nich powszechnie stosowano w handlu:
- krokidolit, "azbest niebieski"
należący do grupy amfiboli, najbardziej szkodliwy,
rakotwórczy i mutagenny - najwcześniej wycofany
z użytkowania w latach 80 - tych,
chryzotyl "azbest biały" - przedstawiciel
grupy serpentynu - najczęściej z azbestów
stosowany w produkcji wyrobów azbestowo -
cementowych oraz popularnych wyrobów tkanych
i przędz termoizolacyjnych,
- amosyt, "azbest brązowy", należący
do grupy amfiboli, o szkodliwości pośredniej
między krokidolitem i chryzotylem, nie spotykany
w wyrobach produkcji polskiej, stosowany w
wyrobach europy zachodniej, często w formie
tynków i natrysków ogniochronnych,
Skład chemiczny chryzotylu jest jednolity,
natomiast skład chemiczny i właściwości fizyczne
amfiboli są bardzo zróżnicowane.
‹ powrót do góry |
| |
| WŁÓKNA |
Rozdrabnianie włókien chryzotylowych
może prowadzić do uzyskania oddzielnych pojedynczych
włókien, podczas gdy rozdrabnianie amfiboli
może zachodzić wzdłuż określonej płaszczyzny
krystalograficznej włókna. Mechanizmy rozdrabniania
amfiboli są ważne ze względu na działanie
biologiczne, gdyż wpływają na liczbę cząstek,
ich powierzchnię właściwą i ogólną respirabilność,
co jest szczególnie istotne w przypadku włókien
krokidolitowych, które są najbardziej szkodliwą
odmianą azbestu.
Główną przyczyną aktywności kancerogennej
azbestu jest wydłużony kształt jego cząstek,
a więc kształt typu włókno. Krytyczne wymiary
włókien respirabilnych azbestu to włókna o
długości L>5 ľm, średnicy d<3 ľm i stosunku
długości do średnicy włókien L/d ?3:1.
Kształt włóknisty azbestu można uznać za czynnik
rakotwórczy pod warunkiem, że włókno jest
na tyle trwałe, iż może istnieć w środowisku
biologicznym przez długi okres. Na przykład
chryzotyl ulega częściowemu rozpuszczeniu
w płynach fizjologicznych. W odróżnieniu od
chryzotylu, krokidolit prawie nie ulega zmianom
w środowiskach biologicznych.
‹ powrót do góry |
| |
| NARAŻENIE ZAWODOWE NA
PYŁ AZBESTU |
Zgodnie z rozporządzeniem ministra
zdrowia i opieki społecznej z dnia 11 września
1996r. (Dz.U. nr 121, poz. 571) w Polsce za
rakotwórcze dla ludzi uważa się wszystkie
gatunki azbestu (aktynolit, amosyt, antofilit,
chryzotyl, krokidolit, tremolit).
Poziomy zanieczyszczenia powietrza azbestem,
występujące na dawnych stanowiskach pracy,
podczas produkcji wyrobów budowlanych z azbestem,
kształtujące się na poziomie ok. 0,5 wł/cm3
(czasem kilkakrotnie przekraczające na niektórych
stanowiskach pracy tę wielkość) skutkowały
po latach pracy, powstaniem u części narażonych
pracowników chorobami zawodowymi' tzw. schorzenia
azbestopochodne, przede wszystkim pylicę azbestową,
czyli azbestozę, raka płuc i międzybłoniaka.
Obecnie istnieje tendencja do stałego obniżenia
NDS-u dla azbestu. Zgodnie z Rozporządzeniem
Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 2.01.2000
r. (Dz. U. nr 4/2000 poz. 36) NDS obniżono
do wielkości 0,2 wł/cm3.
Aktualnie obowiązujące wartości NDS określone
są w Rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki
Społecznej z dnia 29.11.2002 r. (Dz. U. Nr
217, poz. 1833). Pozostawiono wartość 0,2
wł/cm3.
Pracom rozbiórkowym, zwłaszcza przy demontażu
elewacji i pokryć dachowych z płyt azbestowo
- cementowych sprzyjać może pogoda. Podczas
rozbiórki dachów w okresach deszczowych lub
opadów śniegu, mimo nie odczyszczenia demontowanej
powierzchni płyt azbestowo cementowych, wielkość
chwilowych zanieczyszczeń powietrza, zarejestrowana
w ramach badania zagrożeń na stanowiskach
pracy, nie przekraczała maksymalnie kilkuset
wł/m3 powietrza. Prace demontażu elewacyjnych
płyt azbestowo - cementowych, prowadzone z
zachowaniem zasad BHP oraz właściwej technologii
- "na mokro" jednak realizowane
już w okresach letnich, przy wysokiej temperaturze
i nasłonecznieniu - podczas badań zapylenia
na stanowiskach pracy, dawały wynik ok. 1000
wł/m3 max 3 - 4 tyś. wł/m3. Ten sam typ prac
wykonywanych w niewłaściwy sposób w okresie
suchej, letniej pogody powodował maksymalny
poziom zanieczyszczenia (na stanowisku pracy)
80 000 wł/ m3. Prace demontażowe płyt azbestowo
- cementowych, prowadzone z zachowaniem właściwej
technologii minimalizacji pylenia, ale dokonywane
wewnątrz małych pomieszczeń (odspajanie płyt
płaskich azbestowo - cementowych, zastosowanych
w ściankach działowych) maksymalnie dawały
wynik 5000 - 20000 wł/m3.
Jednym ze efektów zdrowotnych obserwowanych
u osób narażonych na "znaczące"
ekspozycje (czyli takie, które wywołują odpowiedź
organizmu, lecz są niższe od "zawodowych"
ekspozycji - czyli takich, które występowały
w przemyśle przy obróbce, przetwórstwie czy
produkcji wyrobów zawierających azbest) jest
coraz częściej rejestrowany wzrost zachorowalności
narażonych na międzybłoniaki - nowotworowe
zmiany opłucnowe. Pojawiają się one właśnie
przy narażeniu na wyżej opisane, pośrednie
poziomy zanieczyszczeń powietrza - określane
też poziomami "parazawodowymi".
Międzybłoniaki rejestrowano np. wśród mieszkańców
w gminy Szczucin, nie zatrudnionych w fabrykach
produkujących wyroby azbestowe, a więc nie
narażonych na ekspozycję "zawodową"
, żyjących w skażonym środowisku bytowania.
(Okoliczna ludność wykorzystywała od lat azbestowe
odpady poprodukcyjne z wytwórni wyrobów azbestowo-cementowych
do celów gospodarczych).
‹ powrót do góry |
| |
| NIE PAL TYTONIU |
Dla uniknięcia groźby chorób,
organizm nie powinien być eksponowany na powietrze
"znacznie" zanieczyszczone tymi
pyłami. Są one nieusuwalne z organizmu, głęboko
penetrują aparat oddechowy i mogą powodować
trwałe w nim szkody, w tym: zwłóknienie płuc
- azbestozę, choroby nowotworowe jak rak oskrzela
i międzybłoniak.
Zdrowotnych efektów narażenia, zwłaszcza na
niskie poziomy ekspozycji nie można oddzielić
od efektów narażenia na dym tytoniowy. Palenie
papierosów, jako znaczący czynnik ryzyka nowotworów
układu oddechowego "maskuje" efekty
narażenia na niskie poziomy pyłu azbestowego,
jakie spotykane są np w środowisku komunalnym.
Nie ustala się zatem progowej dawki zanieczyszczeń
powietrza pyłami azbestu, której przyjęcie
przez organizm jest obojętne dla zdrowia,
lub poniżej której nie wystąpią nowotwory.
Takie jest stanowisko ekspertów W.H.O. Oznacza
to w praktyce, że każda dawka czynnika szkodliwego
powinna być w miarę możliwości eliminowana
z otoczenia człowieka, choć jej obecność nie
musi spowodować efektów zdrowotnych.
‹ powrót do góry |
| |
| CENTRALNY REJESTR ZAWODOWO
NARAŻONYCH NA AZBEST |
Baza danych o osobach narażonych
zawodowo na azbest w zakładach pracy prowadzona
jest w Instytucie Medycyny Pracy w Łodzi.
Bazę przekształcono w Centralny Rejestr Zawodowo
Narażonych na Azbest (księga rejestrowa nr
060933, Biuro Generalnego Inspektora Ochrony
Danych Osobowych). Rejestr prowadzony jest
w Zakładzie Epidemiologii Środowiskowej.
‹ powrót do góry |
| |
| ZANIECZYSZCZENIE POWIETRZA
W MIASTACH |
Przeciętne zanieczyszczenie
powietrza wewnętrznego budynków mieszkalnych
oraz na zewnątrz budynków, oszacować można
w przedziale od 0 do 300 wł/m3. Badania przeprowadzano
w trakcie eksploatacji dobrze utrzymanych
obiektów, zawierających wyroby azbestowo-cementowe
(mało pylące). Wnętrza obiektów o konstrukcji
"sztywnej" z elewacją , lub posiadających
wewnętrzne płyty azbestowo-cementowe, o ile
wspomniane wyroby były w dobrym stanie technicznym,
charakteryzowały się zbliżonym do tej wielkości,
a więc mało znaczącym dla realnego zagrożenia
zdrowotnego mieszkańców poziom zanieczyszczenia
powietrza przez azbest. Budynki zawierające
nieuszkodzone materiały azbestowe charakteryzują
się koncentracją włókien azbestu ok 100 wł/m3,
przeciętne zaś zanieczyszczenie powietrza
zewnętrznego wynosi ok. 400 wł/m3.
Badania zanieczyszczenia powietrza pod kątem
pyłów respirabilnych azbestu przeprowadzane
przy użyciu różnych technik i w różnych krajach
dostarczają następujących danych:
Środowisko ogólne - 0 - max 10 000 wł/m3 średnio
ok 1000 wł/m3
Środowisko para zawodowe 10 000 - 1000000,
średnio 100 000wł/m3
Przemysł 10 - 1000wł/ cm3.
Należy zauważyć, że przytoczone tu wielkości
pochodzą z danych z 1981r, czyli sięgają okresu,
kiedy rozpowszechnienie wyrobów azbestowych
było znaczne a stosowane techniki ograniczenia
pyłów mało efektywne w porównaniu z współczesnymi
możliwościami - stąd przypuszczalnie zarejestrowane
wielkości zanieczyszczeń były tu kilkakrotnie
wyższe. Współcześnie, w powietrzu atmosferycznym
niezależnie od sezonowych zmian wynikających
z warunków atmosferycznych, sprzyjających
lub ograniczających emisję pyłów, niezależnie
od dużej zmienności poziomów stwierdzanych
pyłów azbestu, daje się zauważyć malejący
trend.
Powietrze atmosferyczne aglomeracji miejskich,
w tym Warszawy nie jest wolne od azbestu.
Jest ono, podobnie jak powietrze wewnętrzne
obiektów budowlanych, w których zastosowano
wyroby z azbestem bardzo "różnie"
obciążone zmiennym w czasie poziomem zanieczyszczeniem
pyłów azbestu: od 0 do kilkuset, a nawet okresowo
kilku tysięcy włókien w 1 m3 powietrza. Powietrze
atmosferyczne jest na ogół mało zanieczyszczone,
lecz zdarzają się tu lokalnie (skrzyżowania
ulic) lub okresowo (wzmożony ruch kołowy w
godzinach szczytu) nawet poziomy 2000 wł/m3.
‹ powrót do góry |
|
|
